ชาวล้านนาดำรงชีวิตอยู่ด้วยการเกษตรกรรม ทำไร่ทำนา เมื่อเสร็จภาระกิจหลักเหล่านี้แล้ว
ก็มีเวลาว่างในการประดิษฐ์หัตถกรรมต่าง ๆ เช่น เครื่องจักสาน ซึ่งมีมากมายหลายรูปแบบ
วัสดุที่ใช้ส่วนใหญ่จะเป็นไม้ไผ่ ซึ่งมีมากในภาคเหนือ
นอกจากนี้ก็มีหวาย ใบตาล ใบลาน แหย่งหรือกก
เครื่องจักสานเชียงใหม่ และจังหวัดในภาคเหนือ
ที่เป็นภาชนะใช้กับอาหาร
ก่องข้าว (กล่องข้าว)
เป็นภาชนะใส่ข้าวเหนียวนึ่งสานด้วยไม้ไผ่ รูปทรงแบ่งเป็น 3 ตอน คือ ฐานส่วนล่างทำด้วยไม้ กลางเป็นตัวกล่องที่คอย่อขนาดเล็กลง เพื่อฝาครอบได้ เป็นส่วนที่ 3 กล่องข้าวสานด้วยไม้ไผ่และใบลาน มีรูปแบบและความงามต่างกันไปตามท้องถิ่น
มีขนาดและรูปทรงต่างๆ กัน ก่องข้าวของภาคเหนือทั่วไปแบ่งออกเป็น ๓ ส่วน
คือส่วนฐาน มักจะทำด้วยไม้เป็นรูปกากบาทติดอยู่กับส่วนก้นเพื่อใช้เป็นฐานสำหรับตั้ง
ตัวก่อง มักสานก้นเป็นรูปสี่เหลี่ยมหรือกลมต่อขึ้นมาเป็นทรงกระบอกคอคอดเข้าเล็กน้อย
ส่วนที่สามคือฝา มีลักษณะเป็นฝาครอบ
มักจะมีหูสำหรับร้อยเชือกที่ใช้เป็นที่หิ้วหรือแขวนมาจากตัวก่องรูปแบบของก่องข้าวในปัจจุบัน
บางท้องถิ่นได้วิวัฒนาการเปลี่ยนแปลงไปจากโบราณบ้าง
เช่นสานด้วยพลาสติกแทนตอก และมีรูปทรงแปลกๆแตกต่างกันไปตามความนิยมของผู้ใช้
แต่ประโยชน์และความสวยงามไม่สมบูรณ์ลงตัวเหมือนก่องข้าวที่สานด้วยไม้ไผ่
ซ้าหวด
เป็นภาชนะใส่ข้าวเหนียว หลังจากแช่น้ำไว้ นำมาซาวใส่ซ้าหวด ปล่อยให้สะเด็ดน้ำ แล้วนำไปใส่ไหข้าวนึ่งต่อไป แอ้บเข้า (แอ้บข้าว)
เป็นภาชนะใส่ข้าวเหนียวนึ่งอีกแบบหนึ่ง มี 2 ส่วนคือ ตัวกล่องข้าวกับฝาครอบ ลักษณกะกลมแบน ไม่มีขา มีน้ำหนักเบา ใช้พกพาไปกับตัวเวลาเดินทาง หรือไปทำงานนอกบ้าน
ฝาปิดไหข้าว
รูปทรงคล้ายฝาชี แต่มีขนาดเล็ก ใช้ปิดไหข้าวนึ่งให้ร้อนระอุ และระบายไอน้ำได้เล็กน้อย
โตก
เปรียบเสมือนโต๊ะอาหารของชาวล้านนา ส่วนใหญ่ทำด้วยไม้สัก ที่เป็นโต๊ะจักสานก็มีบ้าง โตกจะมีขนาดใหญ่แค่ไหนก็ตาม ความสูงก็จะเสมอกัน เป็นการบกอาหารให้สูงเหนือพื้น เพื่อรักษาความสะอาด
ฝาจี (ฝาชี)
ใช้ครอบอาหาร เพื่อไม่ให้แมลงตอม มีทั้งทำด้วยหวายและไม้ไผ่
แอ้บหมาก, แอ้บยา, แอ้บเมี่ยง
มักจะจัดเฉพาะอีกชุดหนึ่ง มีทั้งแบบที่สานด้วยไม้ไผ่และใบลาน เป็นรูปเหลี่ยมบ้าง วงรีบ้าง มีลวดลายการสานสวยงาม ใช้ใส่หมาก เมี่ยง บุหรี่ เพื่อเสพผ่อนคลายอารมณ์ หลังจากรับประทานอาหารแล้ว
|